Pages Menu

Posted by on nov 12, 2015 in Blog | 0 comments

mentaliseren: welk gevoel schuilt er achter gedrag?

mentaliseren: welk gevoel schuilt er achter gedrag?

Mentaliseren

Mentali-wattes? Mentaliseren is iets dat we allemaal doen. Mentaliseren wil zeggen dat je je een theorie vormt van de gevoelens van anderen, én dat je je beseft dat je een inschatting maakt, die niet de absolute waarheid vormt. Je blijft hierdoor in contact met de ander, het is een continu spel tussen zien welk gevoel er achter gedrag schuil kan gaan, en je beeld bijstellen wanneer nodig.

Mentaliseren is cruciaal bij het opbouwen van relaties. En welke relatie is belangrijker dan die met je kind… Het in contact blijven met de gevoelens van je kind is nodig om adequaat te reageren op wat een kind nodig heeft.

Stress verhindert het proces van mentaliseren. Dan gaat zelfbescherming voor op meevoelen met de ander. We kennen het allemaal, als je ruzie hebt met je partner en je voelt je elkaars tegenstander, alsof je welzijn bedreigd wordt, dan is het moeilijk om je te verplaatsen in diegene. Andersom, als het je toch lukt om die connectie weer te maken, dan kan je weer nader tot elkaar komen.

Is mentaliseren dan hetzelfde als empathie?

Nee. Het heeft wel verband met elkaar, maar het is niet precies hetzelfde. Empathie is het vermogen mee te voelen met de ander, aan te voelen wat de ander denkt en voelt. Mentaliseren vraagt empathie, maar ook het vermogen de eigen gevoelens te reguleren, en onderscheid te maken tussen de gevoelens van zichzelf en de ander. Je hebt daardoor niet alleen een idee van wat de ander voelt (bang? verdrietig?), maar ook wat hij nodig heeft (bevestiging? geruststelling? troost?). Dit artikel geeft een mooi voorbeeld:

Als een kind bijvoorbeeld in een klimrek zit en omlaag kijkt, om vervolgens te beseffen dat het hoger zit dan het eigenlijk durft en begint te huilen, dan moet je als ouder niet mee beginnen te huilen. Dat is geen gemarkeerde reactie. Het kind moet zich door je reactie gesteund en beschermd voelen.

Empathie helpt je aanvoelen dat het kind bang is, je eigen emotie-regulatie helpt je om niet in paniek te schieten, en bij mentaliseren kan je bovendien de behoefte achter het gedrag inschatten: een kind wil weten dat het veilig is en jij er bent om hem/haar te beschermen.

Het belang van responsief reageren op je baby

De koppeling tussen mentaliseren en empathie, emotie- en stressregulatie betekent dat  een veilige hechting belangrijk  is voor het ontwikkelen van het vermogen tot mentaliseren. Zowel empathie als emotie-regulatie wordt beïnvloed door de ervaringen in de eerste levensjaren, en of een kind veilig gehecht is.

Hoe ontwikkelt een kind een veilige hechting? Door nabijheid en responsiviteit van een ouder/verzorger. Een baby heeft de nabijheid van andere mensen nodig, mensen die adequaat reageren op zijn/haar behoeftes. Empathie, emotieregulatie, mentaliseren; een kind leert het doordat de volwassenen hem bij de hand nemen en laten zien (of eigenlijk: voelen, ervaren) hoe dat gaat. Door empathisch benaderd te worden, ontwikkelt een kind empathie. Als ouders hun eigen emoties kunnen reguleren, en door koestering óók de emoties van hun baby, leert de baby het ook. De hersenen worden dan zo gevormd dat het reguleren van stress en gevoelens efficiënt kan plaatsvinden.

Als je goed bent in stress-regulatie, dan lukt het bewust te reageren, in plaats vanuit blinde paniek (fff/fright fight flight). Die laatste wordt vaker en sneller ingeschakeld als je brein heeft geleerd dat de wereld onveilig is. Dit noem je de  ‘security ethic‘: vooral het bewaken van eigen veiligheid en eigen belangen staat voorop, en gaat boven het ontwikkelen van goede relaties met anderen. Als baby’s vaak in alarmstand staan doordat ze niet krijgen wat ze nodig hebben, ontwikkelen ze deze security-ethic. De ontwikkeling van de ‘Engagement ethic’, gericht op het onderhouden van relaties met anderen, blijft achter. En daarmee ook het vermogen tot mentaliseren.

Ook oudere kinderen hebben een responsieve ouder nodig

Responsief bij oudere kinderen wil zeggen: je reageert op wat zij nodig hebben. Dit is minder een open deur dan het lijkt. Bij een jonge baby is wat zij willen gelijk aan wat zij nodig hebben, bij een ouder kind niet per se. Iets nodig hebben, bijvoorbeeld rust of een knuffel van papa, is een ‘need’. Iets willen, een snoepje bijvoorbeeld, is een wens, een ‘want’. En vaak genoeg is de ‘want’ open en bloot zichtbaar, maar moet je voor de ‘need’ achter het gedrag kijken.

“Wanneer je net met je dochter naar een pretpark bent geweest en leuke dingen hebt gedaan, ga je op enig moment op weg naar huis. Het is kwart voor zes en je moet nog boodschappen halen. Maar je dochter is het daar niet mee eens. Ze gaat zeuren, ze gaat jammeren en op de grond liggen. Als ouder kun je dan denken ‘Het kind is moe, ze heeft geen zin en heeft ook een hele drukke dag gehad’. Of je reageert alleen op het gedrag. Dat laatste doe je als je niet goed bent in mentaliseren”

Voor een kind (en voor veel volwassenen vaak ook nog) is het vaak best lastig om te voelen wat z/hij werkelijk nodig heeft. Het kind uit het voorbeeld met de boodschappen is nog niet in staat om te zeggen: ik ben moe, boodschappen doen is me teveel. Door te reageren op wat het kind werkelijk nodig heeft, leert een kind wél te voelen welke behoefte er ligt onder de gevoelens die haar overspoelen.

Kortom: een kind leert gedrag niet áf door het te bestraffen, (of negeren of wat ook), maar een kind ontgroeit het zodra het geleerd heeft het beter te doen. Je kan je kind helpen in het leerproces door de gevoelens achter het gedrag te zien, en je kind te begeleiden in het herkennen en hanteren van deze gevoelens.

 

Post a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>